Przez lata powszechnym rozwiązaniem w umowach kredytu konsumenckiego było finansowanie przez bank nie tylko kwoty rzeczywiście wypłacanej kredytobiorcy, ale również kosztów samego kredytu – np. prowizji lub składki ubezpieczeniowej.
W praktyce wyglądało to następująco: konsument otrzymywał do dyspozycji określoną kwotę, ale kwota kredytu wskazana w umowie była wyższa, ponieważ obejmowała również kredytowane koszty. Następnie bank naliczał oprocentowanie także od tej dodatkowej części.
23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-744/24, Bank Polska Kasa Opieki, zakwestionował taką konstrukcję.
Kilka miesięcy później, 15 września 2026 r., Związek Banków Polskich opublikował stanowisko, w którym uznał za zasadne zaprzestanie naliczania odsetek od kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu. ZBP proponuje również rozliczenie części odsetek pobranych od klientów posiadających aktywne umowy.
Co dokładnie wynika z wyroku TSUE? Czy bank powinien zwrócić wcześniej pobrane odsetki? I czy oprocentowanie prowizji może mieć znaczenie dla sankcji kredytu darmowego?
Czego dotyczył wyrok TSUE C-744/24?
Sprawa trafiła do TSUE na skutek pytań prejudycjalnych Sądu Rejonowego we Włodawie.
Problem dotyczył umowy kredytu konsumenckiego, w której oprocentowanie naliczano nie tylko od środków faktycznie przeznaczonych do dyspozycji konsumenta, ale również od kwoty przeznaczonej na sfinansowanie kosztów związanych z kredytem.
TSUE odwołał się do podstawowego rozróżnienia występującego w dyrektywie 2008/48:
całkowita kwota kredytu oraz całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta to dwa odrębne pojęcia.
Koszt kredytu nie może być jednocześnie traktowany jak kapitał oddany do dyspozycji konsumenta tylko po to, aby następnie pobierać od niego odsetki.
W sentencji wyroku Trybunał stwierdził, że przepisy dyrektywy stoją na przeszkodzie postanowieniom umownym przewidującym stosowanie oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem, które stanowią część całkowitego kosztu kredytu konsumenckiego.
W praktyce może chodzić m.in. o kredytowaną:
- prowizję,
- składkę ubezpieczeniową,
- inne opłaty stanowiące koszt uzyskania kredytu.
Jak wygląda kredytowanie prowizji w praktyce?
Najprostszy przykład:
konsument potrzebuje 50.000 zł.
Bank pobiera prowizję w wysokości 5.000 zł, ale klient nie płaci jej od razu z własnych środków.
Bank wskazuje więc w umowie kwotę 55.000 zł i z tej kwoty:
- 50.000 zł trafia do konsumenta,
- 5.000 zł zostaje przeznaczone na prowizję banku.
Jeżeli oprocentowanie naliczane jest następnie od całych 55.000 zł, konsument płaci odsetki również od 5.000 zł, których faktycznie nie otrzymał do swobodnej dyspozycji, lecz które stanowiły koszt kredytu.
To właśnie taki mechanizm znalazł się w centrum wyroku C-744/24.
ZBP zmienia podejście po wyroku TSUE
15 września 2026 r. Związek Banków Polskich opublikował stanowisko dotyczące wykonania wyroku.
ZBP uznał za zasadne, aby w nowych umowach kredytu konsumenckiego nie naliczać już oprocentowania od części kredytu przeznaczonej na pokrycie pozaodsetkowych kosztów kredytu.
Jeszcze ciekawsze jest stanowisko dotyczące umów już istniejących.
W odniesieniu do umów, które były aktywne 23 kwietnia 2026 r., czyli w dniu wydania wyroku TSUE, ZBP uważa, że banki powinny:
- zaprzestać dalszego pobierania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu,
- dokonać zwrotu odsetek pobranych od tej części kredytu po wydaniu wyroku TSUE.
Poszczególne banki mają samodzielnie określić sposób wdrożenia tego rozwiązania i sposób komunikacji z klientami.
Samo ZBP wyraźnie zaznacza przy tym, że opublikowany dokument jest stanowiskiem Związku, a szczegóły mają zostać wypracowane indywidualnie przez poszczególne banki.
Czy stanowisko ZBP oznacza automatyczny zwrot pieniędzy?
Nie w każdym przypadku i niekoniecznie od razu.
Stanowisko ZBP nie jest ustawą ani wyrokiem sądu. Nie tworzy samo w sobie bezpośredniego roszczenia konsumenta i nie oznacza, że każdy bank dokona automatycznie identycznego rozliczenia.
Ma jednak bardzo duże znaczenie praktyczne.
Jeszcze przed wyrokiem C-744/24 banki w sporach sądowych powszechnie broniły stanowiska, że naliczanie oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu jest dopuszczalne.
Obecnie ZBP sam rekomenduje sektorowi bankowemu odejście od tej praktyki.
To istotna zmiana, szczególnie w sprawach, w których konsumenci już wcześniej kwestionowali oprocentowanie prowizji, ubezpieczenia lub innych kosztów kredytu.
A co z odsetkami pobranymi przed 23 kwietnia 2026 r.?
I właśnie tutaj pojawia się jeden z najważniejszych punktów spornych.
ZBP proponuje, aby przy aktywnych umowach banki zwróciły odsetki pobrane od kredytowanych kosztów po 23 kwietnia 2026 r.
Nie proponuje natomiast w swoim stanowisku automatycznego zwrotu analogicznych odsetek pobieranych wcześniej.
Takie podejście zakwestionował już Rzecznik Finansowy.
W komunikacie również opublikowanym 15 września 2026 r. Rzecznik ocenił propozycję ZBP jako pierwszy krok w kierunku dostosowania praktyki banków do prawa unijnego, ale jednocześnie wskazał, że oczekuje rozwiązania także problemu odsetek pobranych przed kwietniowym wyrokiem TSUE.
Rzecznik Finansowy określa dotychczasowe pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu jako błędną praktykę i zapowiada monitorowanie sposobu rozliczeń stosowanych przez banki.
Mamy więc obecnie wyraźną różnicę stanowisk.
ZBP proponuje rozliczenie odsetek pobranych po wyroku.
Rzecznik Finansowy oczekuje rozwiązania również kwestii odsetek pobranych wcześniej.
To zagadnienie może mieć istotne znaczenie dla roszczeń konsumentów wynikających ze starszych umów.
Czy banki działały prawidłowo przed wyrokiem TSUE?
W swoim komunikacie ZBP wskazuje, że przed wydaniem wyroku oprocentowanie części kredytu przeznaczonej na pokrycie pozaodsetkowych kosztów było stosowane przez banki zgodnie – w ocenie Związku – z ustawą, stanowiskami organów nadzorczych oraz utrwaloną linią orzeczniczą.
Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że jest to stanowisko ZBP, a nie element rozstrzygnięcia TSUE.
Trybunał nie stwierdził w wyroku, że oprocentowanie kosztów było prawidłowe do 23 kwietnia 2026 r., a dopiero od tej daty stało się niedopuszczalne.
TSUE dokonał wykładni przepisów dyrektywy 2008/48 i stwierdził, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu takich postanowień umownych.
Dlatego kwestia skutków wyroku dla odsetek pobieranych przed 23 kwietnia 2026 r. pozostaje niezwykle istotna.
Co wyrok oznacza dla osób, które nadal spłacają kredyt?
W pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy umowa rzeczywiście przewiduje mechanizm, którego dotyczy wyrok.
Nie każda prowizja oznacza bowiem automatycznie ten sam problem.
Znaczenie ma przede wszystkim to:
- czy koszt został zapłacony przez konsumenta z własnych środków, czy został skredytowany,
- jaka kwota została faktycznie wypłacona konsumentowi,
- od jakiej kwoty bank nalicza oprocentowanie,
- w jaki sposób skonstruowano harmonogram spłaty,
- czy umowa była nadal wykonywana 23 kwietnia 2026 r.,
- jakie odsetki bank pobrał od części przeznaczonej na koszty kredytu.
Jeżeli umowa była aktywna w dniu wydania wyroku, warto również zwrócić uwagę na informacje przekazywane obecnie przez bank.
ZBP zapowiada bowiem, że banki mogą przesyłać klientom m.in. zaktualizowane informacje o spłacie oraz informacje o kwotach podlegających zwrotowi.
Co z kredytami już spłaconymi?
Stanowisko ZBP z 15 września zostało skierowane przede wszystkim do przypadków umów wykonywanych w dniu 23 kwietnia 2026 r.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że problem wcześniejszego oprocentowania kredytowanych kosztów nie ma znaczenia przy umowach zakończonych.
Ocena potencjalnych roszczeń w takim przypadku wymaga osobnej analizy, w szczególności:
- daty zawarcia i wykonania umowy,
- konstrukcji kosztów kredytu,
- wysokości pobranych odsetek,
- terminu przedawnienia potencjalnego roszczenia,
- ewentualnych podstaw zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Samo stanowisko ZBP nie rozstrzyga tych kwestii.
Czy wyrok C-744/24 oznacza sankcję kredytu darmowego?
To obecnie jedno z najważniejszych pytań.
Nie można powiedzieć, że wyrok C-744/24 automatycznie powoduje zastosowanie sankcji kredytu darmowego do każdej umowy, w której bank pobierał odsetki od skredytowanej prowizji.
Ale nie można również wyciągać z tego wyroku wniosku przeciwnego – że TSUE wykluczył możliwość zastosowania SKD.
Trybunał w sprawie C-744/24 odpowiadał na pytanie dotyczące dopuszczalności oprocentowania kwot odpowiadających kosztom kredytu. Nie rozstrzygał bezpośrednio, czy każde stwierdzone w ten sposób naruszenie prowadzi na gruncie prawa polskiego do sankcji określonej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
ZBP w swoim stanowisku podkreśla właśnie tę okoliczność i wskazuje, że TSUE nie stwierdził, aby pobieranie takich odsetek samo w sobie prowadziło do zastosowania SKD.
To jednak nadal stanowisko ZBP dotyczące skutków orzeczenia, a nie rozstrzygnięcie Trybunału wyłączające sankcję.
Co na ten temat mówi Rzecznik Finansowy?
Stanowisko Rzecznika Finansowego jest dalej idące.
Już po wydaniu wyroku C-744/24 Rzecznik wskazywał, że naliczanie odsetek od kwot przeznaczonych na koszty kredytu jest nieprawidłową praktyką oraz że naruszenie obowiązków dotyczących kredytu konsumenckiego może podlegać sankcjom przewidzianym w ustawie, w tym sankcji kredytu darmowego.
Nie oznacza to oczywiście automatycznej wygranej konsumenta w każdej sprawie.
Sankcja kredytu darmowego wymaga spełnienia warunków określonych w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
Przepis ten przewiduje, że w razie naruszenia przez kredytodawcę wskazanych obowiązków ustawowych konsument, po złożeniu pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, na zasadach przewidzianych w ustawie.
Dlatego w konkretnej sprawie trzeba ustalić nie tylko, że bank oprocentował skredytowane koszty, ale także jak zostało to opisane w umowie i który obowiązek informacyjny określony w ustawie miał zostać naruszony.
Dlaczego wyrok C-744/24 jest ważny dla sporów o SKD?
Znaczenie orzeczenia polega przede wszystkim na tym, że jeden z problemów często podnoszonych w sporach dotyczących kredytów konsumenckich został rozstrzygnięty na poziomie prawa unijnego.
Bank nie może już opierać obrony wyłącznie na założeniu, że:
skoro prowizja została „skredytowana”, to automatycznie staje się częścią kapitału, od którego można pobierać odsetki.
TSUE wyraźnie rozdzielił kwotę kredytu od kosztu kredytu.
Nie przesądza to jeszcze o wszystkich dalszych konsekwencjach w konkretnej sprawie, ale istotnie zmienia punkt wyjścia do ich oceny.
Czy każdy kredyt ze skredytowaną prowizją jest kredytem darmowym?
Nie.
To byłoby zbyt daleko idące uproszczenie.
W każdej sprawie trzeba przeanalizować konkretną umowę.
Znaczenie może mieć m.in.:
- sposób określenia całkowitej kwoty kredytu,
- wysokość i charakter poszczególnych kosztów,
- sposób opisania oprocentowania,
- wysokość RRSO,
- zasady i harmonogram spłaty,
- informacje przekazane konsumentowi przed zawarciem umowy,
- data wykonania umowy,
- termin złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
Art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje bowiem, że uprawnienie do skorzystania z SKD wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.
Dlatego nawet bardzo podobnie skonstruowane kredyty mogą prowadzić do różnych ocen prawnych.
Czy trzeba czekać, aż bank sam dokona rozliczenia?
Stanowisko ZBP zakłada, że banki mają samodzielnie przygotować rozwiązania operacyjne i komunikację skierowaną do klientów.
Nie wskazano jednak jednego terminu, w którym wszystkie banki mają dokonać takich rozliczeń. ZBP pozostawił szczegóły poszczególnym instytucjom.
Kredytobiorca może więc przede wszystkim sprawdzić:
- czy jego umowa obejmuje kredytowane koszty,
- czy były od nich pobierane odsetki,
- czy umowa pozostawała aktywna 23 kwietnia 2026 r.,
- czy bank przesłał już informację o zmianie harmonogramu lub zwrocie,
- jaki okres bank zamierza objąć rozliczeniem.
Jeżeli bank ograniczy zwrot wyłącznie do okresu po 23 kwietnia 2026 r., pozostaje również pytanie o odsetki pobrane wcześniej – problem, na który wprost zwrócił uwagę Rzecznik Finansowy.
Co warto sprawdzić w swojej umowie?
Osoba posiadająca kredyt konsumencki może w pierwszej kolejności sprawdzić kilka podstawowych elementów:
Ile wynosiła kwota faktycznie wypłacona lub pozostawiona do dyspozycji?
Czy bank sfinansował prowizję, ubezpieczenie albo inne koszty?
Jaka kwota została wskazana jako podstawa naliczania odsetek?
Czy oprocentowanie obejmowało również kredytowane koszty?
Czy umowa była wykonywana 23 kwietnia 2026 r.?
Czy bank dokonał już korekty harmonogramu albo zapowiedział zwrot?
Czy umowa została już całkowicie spłacona, a jeżeli tak – kiedy?
Dopiero na tej podstawie można ocenić, jakie znaczenie ma C-744/24 dla konkretnego kredytu.
Stanowisko ZBP to ważna zmiana, ale nie koniec sporów
Komunikat ZBP z 15 września 2026 r. jest ważny przede wszystkim dlatego, że sektor bankowy oficjalnie zaakceptował potrzebę odejścia od pobierania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu.
Nie kończy jednak wszystkich sporów.
Nadal otwarte pozostają przede wszystkim pytania:
Czy banki powinny zwracać odsetki pobrane także przed 23 kwietnia 2026 r.?
Jak należy rozliczyć kredyty, które zostały wcześniej całkowicie spłacone?
W jakich konkretnie przypadkach wadliwe oprocentowanie kosztów może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego?
Jak poszczególne banki wdrożą stanowisko ZBP w praktyce?
Na pierwsze z tych pytań ZBP i Rzecznik Finansowy już dziś odpowiadają inaczej.
Dlatego osoby posiadające kredyt z kredytowaną prowizją, ubezpieczeniem lub innymi kosztami powinny przede wszystkim sprawdzić konstrukcję własnej umowy, zamiast opierać się wyłącznie na ogólnym komunikacie banku.
Wyrok C-744/24 nie oznacza automatycznie, że każdy taki kredyt staje się kredytem darmowym. Jednocześnie jednoznacznie zmienia ocenę samej praktyki naliczania odsetek od kosztów kredytu i może mieć istotne znaczenie zarówno dla rozliczeń z bankiem, jak i dla już prowadzonych sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego.