Jedną z pierwszych decyzji, jaką muszą podjąć małżonkowie planujący rozwód, jest odpowiedź na pytanie, czy domagać się orzeczenia o winie za rozkład pożycia małżeńskiego.
W praktyce wiele osób kieruje się emocjami. Zdrada, kłamstwa, przemoc psychiczna czy porzucenie rodziny powodują, że małżonek pokrzywdzony chce, aby sąd jednoznacznie wskazał osobę odpowiedzialną za rozpad związku. Z drugiej strony często można spotkać się z opinią, że walka o winę nie ma żadnego znaczenia i jedynie niepotrzebnie przedłuża postępowanie.
Czy rzeczywiście tak jest? Niekoniecznie.
W niektórych sprawach orzeczenie o winie może mieć bardzo istotne konsekwencje prawne i finansowe.

Czym jest rozwód z orzekaniem o winie?
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd co do zasady rozstrzyga, który z małżonków ponosi winę za trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego.
Sąd może orzec:
wyłączną winę męża,
wyłączną winę żony,
winę obojga małżonków,
albo – na zgodny wniosek stron – zaniechać orzekania o winie.
W przypadku rezygnacji z orzekania o winie przyjmuje się, że żaden z małżonków nie ponosi odpowiedzialności za rozpad małżeństwa.
Nie oznacza to jednak, że takie rozwiązanie zawsze będzie najkorzystniejsze.
Co oznacza „wina” w sprawie rozwodowej?
Wina w sprawie rozwodowej nie jest pojęciem moralnym, lecz prawnym.
Sąd bada, czy któryś z małżonków naruszał obowiązki wynikające z małżeństwa i czy jego zachowanie przyczyniło się do rozpadu związku.
Najczęściej jako przyczyny zawinienia wskazywane są:
zdrada,
przemoc fizyczna lub psychiczna,
nadużywanie alkoholu lub innych substancji,
opuszczenie rodziny,
brak zainteresowania rodziną,
uporczywe uchylanie się od obowiązku przyczyniania się do utrzymania rodziny,
agresja słowna,
lekceważenie potrzeb współmałżonka.
Warto pamiętać, że nie każde naganne zachowanie automatycznie przesądza o winie. Sąd zawsze ocenia całokształt relacji między małżonkami.
Czy zdrada zawsze oznacza wyłączną winę?
To jeden z najczęściej powtarzanych mitów.
Zdrada niewątpliwie może stanowić poważne naruszenie obowiązków małżeńskich. Nie oznacza jednak automatycznie, że sąd przypisze wyłączną winę małżonkowi dopuszczającemu się niewierności.
Jeżeli wcześniej dochodziło do poważnych konfliktów, długotrwałej separacji faktycznej albo oboje małżonkowie przyczyniali się do rozpadu związku, sąd może dojść do wniosku, że odpowiedzialność ponoszą obie strony.
Każda sprawa jest oceniana indywidualnie.
Kiedy warto walczyć o wyłączną winę współmałżonka?
Wbrew obiegowym opiniom orzeczenie o winie nie służy wyłącznie satysfakcji emocjonalnej.
W niektórych przypadkach może mieć bardzo konkretne skutki prawne.
Alimenty na rzecz byłego małżonka
To najważniejsza konsekwencja orzeczenia o wyłącznej winie.
Jeżeli rozwód został orzeczony z wyłącznej winy jednego z małżonków, małżonek niewinny może żądać alimentów nawet wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku.
Wystarczy wykazać istotne pogorszenie sytuacji materialnej wskutek rozwodu.
Przykładowo może to dotyczyć sytuacji, gdy jeden z małżonków przez wiele lat zajmował się wychowaniem dzieci i prowadzeniem domu, rezygnując z rozwoju zawodowego.
W przypadku rozwodu bez orzekania o winie albo z winy obu stron możliwość dochodzenia alimentów jest znacznie bardziej ograniczona.
Ochrona własnego dobrego imienia
Dla wielu osób istotne znaczenie ma również formalne ustalenie przez sąd, kto ponosi odpowiedzialność za rozpad małżeństwa.
Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których druga strona próbuje przedstawiać nieprawdziwy obraz relacji lub przerzucać odpowiedzialność za rozpad związku na współmałżonka.
Szczególne okoliczności sprawy
Czasami stopień naganności zachowania jednego z małżonków jest na tyle znaczący, że rezygnacja z dochodzenia ustalenia winy byłaby trudna do zaakceptowania przez stronę pokrzywdzoną.
Może to dotyczyć między innymi przypadków przemocy domowej, wieloletniej zdrady czy całkowitego porzucenia rodziny.
Kiedy warto rozważyć rozwód bez orzekania o winie?
Nie w każdej sprawie walka o winę będzie najlepszym rozwiązaniem.
Rozwód bez orzekania o winie często pozwala:
skrócić czas trwania postępowania,
ograniczyć koszty,
zmniejszyć poziom konfliktu między stronami,
uniknąć przesłuchiwania licznych świadków,
szybciej uporządkować sytuację życiową.
Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy małżonkowie są zgodni co do samego rozwodu i chcą zachować poprawne relacje, zwłaszcza ze względu na wspólne dzieci.
Jakie dowody mogą mieć znaczenie?
W sprawach o rozwód z orzekaniem o winie kluczowe znaczenie mają dowody.
Najczęściej wykorzystywane są:
zeznania świadków,
wiadomości SMS,
korespondencja e-mail,
wiadomości z komunikatorów internetowych,
zdjęcia,
dokumentacja medyczna,
dokumenty urzędowe,
nagrania (o ile ich wykorzystanie jest dopuszczalne w konkretnej sprawie).
Przed wniesieniem pozwu warto zastanowić się, jakie dowody będą potrzebne do wykazania swoich twierdzeń.
Czy rozwód z orzekaniem o winie zawsze trwa dłużej?
Najczęściej tak.
Ustalanie winy wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, przesłuchiwania świadków oraz szczegółowego badania relacji między małżonkami.
Nie oznacza to jednak, że zawsze należy z niego rezygnować.
Jeżeli skutki prawne orzeczenia o winie mogą mieć istotne znaczenie dla przyszłej sytuacji życiowej lub finansowej małżonka, wydłużenie postępowania może okazać się uzasadnione.
Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, czy warto walczyć o rozwód z orzekaniem o winie. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej zarówno sytuację rodzinną, jak i potencjalne konsekwencje prawne oraz finansowe.
Przed podjęciem decyzji warto przeanalizować nie tylko szanse na wykazanie winy drugiego małżonka, ale również to, jakie korzyści lub ryzyka może przynieść takie rozstrzygnięcie w przyszłości.
To, co w jednej sprawie będzie uzasadnione i korzystne, w innej może jedynie wydłużyć postępowanie bez realnych korzyści dla strony.